Bağcılar'ın sosyal yaşamını, kadın emeğini, kültürel üretimini ve kentsel dönüşüm sürecini anlatan dijital bir bitirme projesi.
Bu proje, Bağcılar ilçesindeki kentsel ve sosyal dönüşümü belgeleyerek, yerel halkın, özellikle de kadınların üretime katılımını ve sosyal yaşamın gelişimini görünür kılmayı hedeflemektedir. Modern şehircilik anlayışının toplumsal yansımalarını inceler.
Mahalle kültürünün korunması ve modern yaşam alanlarıyla harmanlanarak geliştirilmesi.
Kadınların üretim süreçlerine dahil olması, ekonomik ve sosyal bağımsızlıklarını kazanmaları.
Güvenli, sürdürülebilir ve estetik yeni yaşam alanlarının inşasıyla değişen çehre.
Bağcılar, Osmanlı döneminde "Çıfıtburgaz" olarak bilinen, Rum nüfusun yoğunlukta olduğu küçük bir tarım köyüydü. Bölgenin kaderini değiştiren ilk büyük kırılma noktası 1924 yılındaki nüfus mübadelesi oldu. Yunanistan'ın Selanik bölgesinden gelen mübadillerin buraya yerleşmesiyle birlikte, bölgede sistemli bir bağcılık ve tarım kültürü başladı. 1950'li yıllara kadar Bağcılar; Mahmutbey, Kirazlı ve Güneşli köyleriyle birlikte İstanbul'un gıda ihtiyacını karşılayan, sadece birkaç yüz haneden oluşan kırsal bir yerleşimdi.
1960'lardan itibaren İstanbul'un sanayi odağının sur dışına kayması, Bağcılar'ı geri dönülemez bir değişim sürecine soktu. İlk başlarda zeytinlikler ve üzüm bağları arasına kurulan küçük işçi evleri, 1970'li yıllarda yaşanan yoğun iç göçle birlikte hızla plansız yerleşim alanlarına dönüştü. O dönemde parselasyonun ve altyapının yetersiz oluşu, bölgenin tarım kimliğini hızla kaybetmesine neden oldu. 1980'li yıllarda ise Bakırköy ilçesine bağlı bir köy statüsünden çıkıp hızla büyüyen bir belde haline geldi.
En büyük idari ve yapısal dönüşüm ise 1992 yılında gerçekleşti. Bağcılar'ın müstakil bir ilçe olmasıyla beraber, kamu yatırımları ve belediye hizmetleri hız kazandı. 90'lı yılların ortasından itibaren tekstil ve gıda sektörünün merkez üssü haline gelen ilçe, beraberinde devasa bir nüfus yoğunluğunu da getirdi. Bugün 22 mahalleye yayılan bu yapı, bir zamanlar haritalarda sadece yeşil alan ve patika yol olarak görünen bölgelerin tamamen binalaşmasıyla sonuçlandı. Günümüzde ise bu süreç; kentsel dönüşüm projeleri, metro ağları ve büyük ticaret merkezleriyle Bağcılar'ı İstanbul'un en yoğun ve ekonomik olarak aktif ilçelerinden biri konumuna taşımıştır.
2000'li yıllar ise Bağcılar için "erişilebilirlik" dönemi oldu. İstanbul'un en büyük sorunlarından biri olan ulaşım, metro hatlarının ilçenin kalbine kadar ulaşmasıyla büyük oranda çözüldü. Bağcılar Meydanı, Marmaray ve diğer ana hatlarla entegre olan metro ağlarının kilit noktalarından biri haline geldi. Bu ulaşım kolaylığı, ilçedeki gayrimenkul değerlerini ve yapı stoğunu da doğrudan etkiledi. Eski ve plansız binalar, yerini kentsel dönüşümle birlikte daha güvenli ve modern projelere bırakmaya başladı. Bir zamanlar "kenar mahalle" olarak görülen bölgeler, artık merkezi iş alanlarına (MİA) komşu, stratejik birer yerleşim noktası haline geldi.
Kültürel anlamda da Bağcılar, Türkiye'nin adeta küçük bir özeti gibidir. Anadolu'nun her köşesinden gelen insanların kendi geleneklerini bu topraklara taşımasıyla, ilçe zengin bir kültürel dokuya kavuşmuştur. Belediyenin kurduğu bölge parkları, kültür merkezleri ve kütüphaneler, bir zamanların boş arazilerinin ve eski bağlarının yerini alarak sosyal hayatın merkezi olmuştur.
Bağcılar'ın isminin, bölgede bir zamanlar çok yaygın olan üzüm bağlarından geldiğini biliyor muydunuz?
Mübadele ile başlayan tarım kültürü ve ardından gelen sanayileşme ile yoğun göç dalgası.
Müstakil ilçe statüsü kazanma, altyapı çalışmalarının hızlanması ve tekstil/gıda sektörünün merkezi olması.
Metro ağlarıyla artan erişilebilirlik, kentsel dönüşüm projeleri ve gelişen sosyal yaşam alanları.
"Eğitimden kreş desteğine, psikolojik danışmanlıktan pazar imkânına kadar geniş bir yelpazede hizmet sunan merkez; kadınların el emeğini ekonomik katma değere dönüştürmelerine aracılık ediyor."
Bağcılar Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Kadın ve Aile Kültür Sanat Merkezi, kadınların sosyal hayata katılımını artırmak ve onlara ekonomik bağımsızlık kazandırmak amacıyla bütüncül bir destek mekanizması sunmaktadır. Merkez yetkilisi Zeynep Hanım'ın aktardığı bilgilere göre, 17 yaş ve üzerindeki tüm kadınlara hitap eden bu merkezde aşçılıktan dikiş-nakışa, el sanatlarından okuma-yazmaya kadar geniş bir yelpazede eğitimler verilmektedir.
Kadınların eğitim alırken çocuklarını güvenle bırakabilecekleri ücretsiz bir kreş imkanının yanı sıra; psikolojik danışmanlık, diyetisyen ve spor salonu gibi hizmetler de merkezin sunduğu ayrıcalıklar arasında yer almaktadır. Merkezin en dikkat çeken faaliyetlerinden biri olan ADEM projesi (Aile Destek Merkezi) kapsamında, Sosyal Yardımlaşma Vakfı aracılığıyla dezavantajlı kadınlara ulaşılarak mesleki beceri kazandırılmaktadır. Bu proje dahilinde kursiyerlerin tüm malzemeleri ücretsiz karşılanmakta ve devamlılık sağlayan kadınlara aylık harçlık desteği verilerek ekonomik refahları desteklenmektedir. Kurum içerisindeki kermes alanları sayesinde kadınlar el emeği ürünlerini kazanca dönüştürme fırsatı bulmaktadır.
Aile Destek Merkezleri (ADEM), dezavantajlı kadınların mesleki beceri kazanmasını amaçlayan bir sosyal modeldir. Kursiyerlere ücretsiz materyal desteği sunulmakta ve devamlılık sağlayanlara aylık nakdi harçlık verilmektedir. Merkez bünyesindeki kreş ve danışmanlık hizmetleri, kadınların eğitime katılımını kolaylaştırmaktadır. Temel hedef, kadınların ekonomik bağımsızlık kazanarak yerel ekonomiye üretici olarak dahil olmalarını sağlamaktır. Bu proje, toplumsal refahı kadın emeği üzerinden güçlendiren stratejik bir dayanışma sistemidir.
"Bağcılar Sosyal Yaşam Merkezi bünyesinde hizmet veren kreş, profesyonel eğitim kadrosuyla bölgedeki çocuklu ailelerin hayatını kolaylaştırıyor."
İBB'nin "150 Mahalleye 150 Kreş" vizyonuyla hayata geçirdiği Yuvamız İstanbul, Bağcılar Sosyal Yaşam Merkezi'nin kalbinde çocuklu ailelerin hayatını değiştiriyor. Projenin temel amacı; okul öncesi eğitimde fırsat eşitliği sağlamak, çocukların bilişsel gelişimini desteklemek ve annelerin sosyal-ekonomik hayata katılımının önündeki engelleri kaldırmaktır.
Merkez bünyesindeki kreş, bölgedeki çocuklara modern ve bilimsel bir eğitim ortamı sunarak onları geleceğe hazırlıyor. Uzman eğitmenler eşliğinde yürütülen programlar, sadece çocuklara güvenli bir yuva olmakla kalmıyor, aynı zamanda Bağcılar'daki toplumsal dayanışmayı güçlendiren bir "yaşam alanı" işlevi görüyor.
Hizmet kalitesiyle ilgili geri bildirimlerde; özellikle eğitim kadrosunun profesyonelliği ve tesisin güvenli yapısı tam not alıyor. En büyük şikayet konusu ise yoğun talep nedeniyle yaşanan kontenjan yetersizliği ve kayıt dönemlerindeki uzun başvuru sıraları oluyor.
Bağcılar Belediyesi bünyesinde bulunan Vefahane Yaşam Merkezi, ilçedeki yaşlı bireylere yönelik çeşitli kurslar düzenliyor. Bu kurslardan biri de aşçılık elbette. Bağcılar'da kursiyer olan 70 yaşındaki Nurgül Şengür, Bağcılar Belediyesi Vefahane Yaşam Merkezi'nde hayallerini gerçekleştirdi.
İtalyan yemeklerini çok sevdiğini ve çocukluğundan beri bu hayali kurduğunu belirten Şengür, duygularını şöyle dile getirdi:
"Yemek yapmayı ve ikram etmeyi çok seviyorum. Dünya mutfağına çok meraklıyım. Özellikle İtalyan yemeklerini çok seviyorum. İtalya'ya gezmeye gittiğimde de bütün yemeklerin tadına bakmıştım. Çocukluktan bu yana da elimden geldiği kadarıyla İtalyan mutfağının yemeklerini yapmaya çalışıyordum. Burada Filiz Hocamız sayesinde İtalyan mutfağını tanıma fırsatı buldum. Artık tatlı, tuzlu bütün İtalyan yemeklerinin pişirme yöntemlerini öğrendim."
Nurgül Hanım'ın evinden artık İtalyan yemek kokuları yükseliyor. Evdeki bireyler de bu durumdan oldukça memnun. Şengür:
"Focaccia ekmeği, spagetti, pizza, tiramisu gibi bütün lezzetleri evimde pişiriyorum. Çocuklarım da çok sevdiler ve sürekli 'pişir' diyorlar. Ekmek olarak Focaccia ekmeği tüketiyoruz. Artık evimizden İtalyan yemekleri kokusu yükseliyor"
diyerek Belediye Başkanı Yasin Yıldız'a teşekkür etti.
"Veresiye defteri, enflasyon ve zincir market kıskacında: Bağcılar esnafı, artan ürün maliyetleri ve nakit sıkışıklığı karşısında veresiye sisteminin zorluklarını anlatıyor."
Bağcılar'da esnaflık yapan mahalle bakkalı, zincir marketlerin kuşatmasına rağmen veresiye sisteminin hala en temel ayakta kalma unsuru olduğunu belirtiyor. Tüketicilerin büyük alışverişler için market zincirlerini, günlük ihtiyaçlar içinse bakkalı tercih ettiğini vurgulayan esnaf, değişen alışkanlıklara şöyle dikkat çekiyor:
"Marketlerde geçerli olmayan veresiye imkanı, nakit akışı sıkışan mahalleli için bakkalı finansal bir çıkış yolu haline getiriyor."
Artan maliyetlerin defterdeki rakamları hızla büyüttüğünü ifade eden esnaf, sermaye kaybına değiniyor:
"Eskiden belirli seviyede olan borçlar, fiyat artışlarıyla iki-üç katına çıktı. Sattığımız ürünün yerine yenisini daha yüksek maliyetle koyduğumuz için defter, bakkalın kendi cebinden mahalleliye açtığı bir krediye dönüştü. Mahalledeki ekonomik zinciri koparmamak için sistemi devam ettiriyoruz. Ancak artan maliyetler ve kira baskısı altında, veresiye defteri tutmak artık bakkal için sürdürülebilir olmaktan çıkıyor."
Osmanlı mahalle kültürünün en köklü dayanışma örneklerinden biri olan Zimem Defterleri, bugünkü veresiye sisteminin tarihsel ve sosyolojik temelini oluşturur. Zimem; gizlilik, güven ve toplumsal denge prensiplerine dayanırdı. Özellikle Ramazan aylarında hayırseverlerin, mahalle bakkalına giderek borçlu olanların hesabını kapatması, borçlunun borcunu kimin ödediğini, hayırseverin ise kime yardım ettiğini bilmediği eşsiz bir sistem yaratmıştı.
Bugün bakkallarda devam eden veresiye sistemi, modern finans araçlarının yerini tutan bir "güven ekonomisi" olarak bu geleneğin izlerini taşımaktadır. Ancak günümüzde bu sistem, tarihsel bir hayır faaliyetinden ziyade; enflasyon ve nakit sıkışıklığı karşısında dar gelirli hane halkı için bir zorunluluk ve esnaf için bir risk faktörü haline gelmiştir.
Kadın atölyelerine katılan bireyler, uzman eğitmenler eşliğinde el sanatları ve üretim faaliyetlerinde bulunarak teknik becerilerini geliştirmekte ve hane ekonomisine maddi katkı sağlama fırsatı elde etmektedir.
Ahşap yakma ve benzeri tekniklerle el becerilerinin geliştirilmesi ve sanatsal üretime dönüşmesi.
Geleneksel motiflerin modern tekniklerle işlendiği el sanatları ve nakış atölyeleri.
Vefahane Yaşam Merkezi'nde aşçılık kursları, Türk ve Dünya mutfağından lezzetlerin öğrenimi.
Ev rutininden uzaklaşarak yeni sosyal ağlar kurma ve kolektif öğrenme ile psikososyal refahın artması.
Bağcılar Belediyesi tarafından ihtiyaç sahibi vatandaşların temel gereksinimlerini modern ve prestijli bir yöntemle karşılaması amacıyla hayata geçirilen bir akıllı kart sistemidir.
Geleneksel yardım kolisi modelini dijital bir nakdi destek sistemine dönüştürmüştür. Sistem, ilçedeki anlaşmalı yerel marketlerde geçerlidir.
Değişen çehresiyle Bağcılar'da, kentsel dönüşüm süreci sadece binaları değil, mahallenin sosyal yaşam merkezlerini ve günlük yaşam güvenliğini de etkiliyor.
15 Temmuz Mahallesi'nde bulunan ve mahallelinin uzun yıllardır kullandığı Yusuf Ziya Cami, depreme karşı daha güvenli yapılar inşa etme kararıyla yıkılmaya başlandı.
Bölge sakinleri, anıları olan bir mekanın dönüşümüne hem hüzünle hem de kaçınılmaz bir zorunluluk duygusuyla yaklaşıyor.
Güneşli Mahallesi'nde devam eden kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında, inşaat alanlarındaki güvenlik zafiyeti çevre sakinleri için ciddi risk oluşturmaktadır.
İnşaat sahası ile kaldırım arasında güvenli bir mesafe veya fiziksel engel bulunmaması, özellikle yayalar için hayati tehlike arz etmektedir.
Bağcılar'ın dönüşümünü, kadın emeğini ve toplumsal yaşamını belgeleyen fotoğraf arşivi
İstanbul'un kalbinde, Avrupa yakasında yer alan Bağcılar ilçesi